(Tiếp theo) - Từ độ cao 1.350m, nơi đoàn nghiên cứu của Viện Sinh thái học miền Nam đóng quân, ông Mia và anh Nhú chia cánh dẫn hai nhóm theo hai hướng xâm nhập rừng xanh. Chúng tôi cũng chia ra bám đoàn.

Theo kế hoạch, anh Nhú dẫn đường đưa nhóm nghiên cứu động vật men theo con suối xuyên xuống mảng rừng có độ cao thấp hơn; còn ông Mia dẫn nhóm nghiên cứu thực vật tiếp tục vượt lên độ cao gần 2.000m. Mỗi ngày, người dẫn đường đưa nhóm mình phụ trách đi một hướng mới, hết buổi lại gặp nhau ở điểm hẹn trước giữa rừng để cùng về nơi đóng chân. Đoàn đã rất may mắn khi có hai “bản đồ sống” của ngọn Zi’liêng đi cùng. Mọi ngóc ngách trong rừng họ nắm rất rõ. Họ còn dẫn đoàn tới xem xét các loại thực vật mình phát hiện được và cho là “cây lạ” nên đã đánh dấu trong những lần đi tuần tra bảo vệ rừng trước đó.

Dưới mái nhà pơmu
Dulichgo
Thạc sĩ Nguyễn Quốc Đạt - trưởng nhóm nghiên cứu thực vật nói: “Ông Mia rất rõ khu rừng này. Chỉ cần đưa ra yêu cầu là ông có thể đưa đến khu vực có những loài thực vật mang đặc tính theo hình thái thổ nhưỡng mà nhóm muốn nghiên cứu nên rất thuận lợi cho công việc”. Dù tuổi đã 50 nhưng ông Mia đi rừng không biết mệt. Người trẻ như chúng tôi nhiều lúc phải thở dốc vì những con dốc dựng đứng, còn ông vẫn cười khà khà với cây rựa trong tay đi trước mở lối. Trước đây, chính ông Mia và anh Nhú là hai người trực tiếp ở rừng 3 tháng ròng để đếm và đánh số cho từng cây pơmu trên đỉnh Zi’liêng nên vương quốc pơmu này như mái nhà của họ. Hướng nào, có loài cây gì, hệ động vật ra sao cả hai nắm trong lòng bàn tay.

Có một hôm, sau khi hết buổi, như đã giao hẹn, hai nhóm nghiên cứu gặp nhau ở độ cao 1.650m. Ông Mia và anh Nhú chỉ tay về hai quả đồi bị chia cắt bởi quả đồi chúng tôi đang đứng, bảo: “Mọi người vừa vòng qua hai quả đồi có nhiều cây pơmu nhất ở đỉnh Zi’liêng”. Hai nhóm nhập thành một đoàn tiếp tục theo chân người dẫn đường theo một hướng mới ra khỏi rừng già.
Dulichgo
Ông Mia vừa đi vừa bảo: “Xuống phía dưới này có mấy cây hoa lạ lắm, lần trước tôi đi rừng thấy và đã đánh dấu. Mấy ông xem thử là cây gì?”. Với sự dẫn đường của ông Mia, nhóm nghiên cứu đã có thêm một mẫu vật khá giá trị. Đó là loài thực vật thuộc họ gừng riềng. Bước đầu ghi nhận tại thực địa, thạc sĩ Nguyễn Quốc Đạt cho biết: “Từ chi tiết bên ngoài, có khả năng đây là một loài thực vật mới với đặc tính thân dẹp, lá sọc, hoa màu đỏ rất lạ. Dù sao cũng mới chỉ là phán đoán, phải sau khi mang mẫu vật về Viện Sinh thái học miền Nam tiến hành nghiên cứu mới xác định được. Nếu là loài mới chưa có tên khoa học, viện sẽ tiến hành các bước để công bố và đặt tên”.

Họ đã giữ rừng như thế

Ông Mia và anh Nhú không nhớ đã dẫn bao nhiêu đoàn vào thăm vương quốc pơmu kể từ khi được công nhận quần thể Cây di sản. Họ chỉ nhớ rõ nhiệm vụ của mình là giữ rừng nguyên vẹn, không để sự tác động nào của con người làm ảnh hưởng đến rừng.

Làng Ganil (xã A Xan) nằm nép mình dưới chân núi Zi’liêng, nơi ông Mia là Bí thư Chi bộ thôn, có một quy tắc “bất di bất dịch” là dân làng ai muốn chặt cây rừng lấy gỗ dựng nhà phải làm đơn xin, cam kết sử dụng bao nhiêu gỗ, khi được xã, huyện và Hạt kiểm lâm xem xét đồng ý mới được phép. Người nào chặt quá số cây đã cam kết sẽ bị làng phạt. Trước khi đơn được gửi đi, chính ông Mia và anh Nhú là những người xem xét thực tế và ký xác nhận nếu thấy việc đốn cây của người dân hợp lý, dĩ nhiên việc xâm nhập sâu hơn đến vương quốc pơmu là chuyện không thể.

Người dân bản địa gọi ông Mia và anh Nhú là “những đứa con của thần rừng” bởi mọi ngõ ngách của khu rừng họ đều thuộc vanh vách. Thế nên, ai có ý đồ lén phá rừng, chặt cây thì khó qua mắt được ông bí thư và anh cán bộ kiểm lâm này. Ông Mia kể, từ nhỏ đã theo bố mẹ lên rừng sinh sống nên ông hiểu rất rõ đường đi, lối bước vào rừng, nhất là ở vương quốc pơmu. Hơn hai mươi năm giữ qua các vai trò trưởng thôn rồi bí thư chi bộ thôn, ông Mia luôn nhắc nhở, tuyên truyền để dân làng Ganil không chặt phá rừng. Khi có đoàn nhà khoa học nào đó vào nghiên cứu rừng, ông Mia vui lắm, vì biết họ nghiên cứu cũng là để giúp mình, làng mình giữ rừng.
Dulichgo
Ông Mia và anh Nhú coi rừng như nhà của mình. Chính vậy mà họ luôn đề nghị xử nặng với những ai tự ý đốn cây gỗ trong rừng. Ở khu rừng già này, có nhiều cây pơmu thân to đến vài người ôm bị ngã đổ từ lâu, dù cây đã khô cũng không ai được phép đụng đến nếu chưa có sự đồng ý của chính quyền. Ông Mia kể, hồi năm 2015, trong làng có một người vì tự ý “đụng” đến 2 cây pơmu mà bị làng phạt rất nặng. “Mình phải phạt mạnh tay để làm gương cho người khác, vậy mới không mất rừng” - ông Mia nói.

Ở xã A Xan, việc người dân mua cưa máy đều được quản lý chặt chẽ, khi mua về phải gửi ở xã, khi có việc cần phải viết đơn nêu lý do mới được lấy về sử dụng. Với đoàn nghiên cứu của Viện Sinh thái học miền Nam, đây là một trong những cách quản lý rừng rất đặc biệt ở Tây Giang. Anh Nhú bảo rằng, ngoài việc phạt nặng người vi phạm, còn phải tuyên truyền cho bà con cùng chung tay bảo vệ rừng. Phải làm cho bà con hiểu rằng, rừng là nhà của mình, là nguồn sống của bản làng.

Hôm đoàn nghiên cứu kết thúc chuyến công tác, ông Mia và anh Nhú chia tay với lời hẹn sẽ tiếp tục làm người dẫn đường khi đoàn trở lại. Khi nghe đại diện đoàn thông tin “bước đầu đã tìm thấy một số loài thực vật, động vật lạ chưa từng thấy ở cánh rừng khác, khi nghiên cứu xong viện sẽ công bố”, hai người đàn ông Cơ Tu ôm nhau mừng rỡ. Anh Nhú nói: “Hay quá rồi! Các anh nghiên cứu đi, còn chúng tôi sẽ giữ rừng. Nhớ đặt cho loài cây rừng nào đó mới tìm ra một cái tên thật hay”.

Công bố loài mới, chuyện không đơn giản
Dulichgo
Trên chuyến xe xuôi về đồng bằng, thạc sĩ Nguyễn Quốc Đạt bảo rằng, giá như ở đâu cũng có những người bản địa kiên quyết giữ rừng, vốn rừng của Việt Nam sẽ đa dạng hơn rất nhiều. Và cũng trong câu chuyện này, chúng tôi mới biết được rằng, để công bố một loài thực vật hay động vật mới nào là cả một hành trình sau khảo sát.

Thạc sĩ Nguyễn Trần Quốc Trung (chuyên ngành thực vật học) cho hay, sau mỗi đợt khảo sát, những loài cây, hoa, động vật mới được phát hiện, qua quá trình nghiên cứu, phân tích ở viện, nếu đúng là giống loài chưa từng được công bố, phải viết thành công trình nghiên cứu gửi đăng tải trên các tạp chí khoa học uy tín trên thế giới... “Tìm ra loài mới đã khó, chuyển tải công trình nghiên cứu sang các thứ tiếng càng khó, vì đây là công trình khoa học nên đòi hỏi từ chuyên ngành phải thật chuẩn” - thạc sĩ Trung chia sẻ.

Tiến sĩ Lưu Hồng Trường - Viện phó Viện Sinh thái học miền Nam nói, công trình nghiên cứu được đăng tải trên những tạp chí càng uy tín thì hệ sinh thái Việt Nam càng được chú ý, các chuyên gia hàng đầu thế giới sẽ quan tâm hơn. Và từ những thông tin do mình cung cấp, các nhà khoa học của thế giới sẽ cùng tham gia tiếp tục nghiên cứu để đi đến quyết định công bố loài mới.

“Đầu năm 2016, cũng đã có chuyên gia nước ngoài đến Việt Nam để cùng chúng tôi lên Tây Giang nghiên cứu về quần thể pơmu và hệ sinh thái rừng ở đây. Các chuyên gia nước ngoài đã rất kinh ngạc khi Việt Nam còn giữ được một quần thể rừng có tuổi đời cả nghìn năm với một hệ sinh thái nguyên vẹn. Bản thân những người làm khoa học như chúng tôi thấy rất vui về điều đó” - tiến sĩ Trường chia sẻ.
(Hết)

Theo dấu rừng xanh - Kỳ 1: Đo tuổi cho pơmu
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 2: Trở lại Tây Giang
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 3: Đêm giữa đại ngàn
Theo dấu rừng xanh - Kỳ cuối: Những đứa con của thần rừng

Nguồn:dulichtafi.blogspot.com

(Tiếp theo) - Đêm đến, trong khi nhóm nghiên cứu thực vật thức cùng những mẫu vật đem về để khẩn trương xử lý, nhóm nghiên cứu động vật băng rừng đi “săn”.

Giải phẫu mẫu vật

Sau một ngày làm việc, bữa cơm tối được nấu đơn giản nhưng thật sinh động khi mọi người kể cho nhau nghe về một ngày làm việc của nhóm mình. Sau bữa ăn, mọi người tiếp tục công việc, thạc sĩ Nguyễn Quốc Đạt mang mẫu vật ra giải phẫu. Con dao dùng để giải phẫu trong y học trở thành công cụ đắc lực, kết hợp với một chiếc kính lúp để xẻ những chi tiết rất nhỏ trên cánh hoa, nhị hoa trà một cách tỉ mẫn đến từng chi tiết trông như các bác sĩ đang phẫu thuật cho bệnh nhân.

Mỗi chi tiết được xẻ ra, thạc sĩ Đạt đều chụp hình lại, bởi đó là cơ sở ban đầu và rất quan trọng để làm dữ liệu cho việc nghiên cứu sau này. Có những chi tiết tốn cả giờ mới hoàn thành. “Lúc này, mẫu vật còn xanh và nguyên lành, nếu không tranh thủ và làm kỹ thì xem như công cốc” - thạc sĩ Đạt nói.

Cơn mưa đêm khiến cái lạnh rừng già càng thêm buốt. Thế nhưng công việc giải phẫu cây vẫn phải tiếp tục vì để lâu sẽ hỏng mẫu vật không làm được. Chỉ có những người làm công việc thầm lặng này mới thấy được việc tìm danh phận cho rừng khó khăn đến mức nào. Chính những thành viên trong đoàn cũng cho biết, bạn bè, người thân cứ nghĩ công việc của họ là đi thực địa, tìm kiếm, chụp ảnh lại và mang mẫu vật về nghiên cứu. Không ai biết rằng, họ phải giải phẫu, ghi lại nét riêng của từng mẫu vật dù là nhỏ nhất. Bởi nhiều loại cây có bề ngoài giống nhau nhưng lại khác nhau hoàn toàn về giống loài, hay là một chi khác “đột biến” do hệ sinh thái, thời tiết, độ cao… nơi cây sinh trưởng khác nhau. “Nói chung rất ít người biết, quá trình công bố tên một loài thực vật mới, chúng tôi phải làm kỹ như thế nào. Mọi người thường chỉ nghĩ đơn giản là nhìn bằng mắt thường cộng với kiến thức là có thể xem mặt đặt tên rồi” - thạc sĩ Đạt nói.Dulichgo

Chúng tôi cũng khá bất ngờ vì khi ở điểm phát hiện ra loài cây, đoàn nghiên cứu đã ghi lại rõ ràng vị trí tọa độ, nhóm cây và chụp ảnh lại mẫu vật. Nhưng khi chứng kiến “hậu trường” mới thấy còn có một công đoạn rất công phu nữa. Thạc sĩ Đạt cho biết đây chỉ là công đoạn mang bước chuyển, khi về đến viện, mẫu vật sẽ được các chuyên gia hàng đầu ở đây tiếp tục nghiên cứu.

“Thậm chí nhiều loài thực vật, chúng tôi phải gửi đi nước ngoài để các chuyên gia quốc tế cùng với mình định dáng chính xác và đặt tên. Như loài hoa trà tôi đang giải phẫu đây rất khác về nhị hoa, cánh và cả lớp lông bên ngoài. Không kỹ sẽ không thấy được. Từ những dữ liệu này về đến viện sẽ tiếp tục nghiên cứu nguồn gen, giống loài sau đó công bố và định tên” - thạc sĩ Đạt nói.

“Săn” đêm

Đêm xuống mù mịt, cơn mưa rừng lạnh buốt như thách thức những người làm khoa học. Nhóm thực vật chỉ đi rừng ban ngày, còn nhóm động vật và côn trùng phải đi cả vào ban đêm. Thạc sĩ Trần Văn Bằng (Phó Trưởng phòng Động vật học, Viện Sinh thái học miền Nam) dẫn đầu nhóm nghiên cứu về động vật cả ngày leo núi cùng với chiếc máy ảnh lang bạt khắp rừng chụp lại từng chú chim, con thú thì buổi tối lại tiếp tục vào rừng rọi đèn pin tìm kiếm các loài động vật khác. Đi cùng nhóm, chúng tôi càng thấu hiểu được sự nguy hiểm và mệt nhọc của công việc tìm danh phận cho rừng mà họ đang làm.

Cứ hình dung, đi trong rừng già ban ngày dã thú và sự trơn trượt của đá, lớp mùn dày cũng dễ trở thành cái bẫy, thì đi vào ban đêm khó khăn đến mức nào. Những loài động vật lưỡng cư như ếch, nhái và bò sát chỉ xuất hiện vào ban đêm nên thạc sĩ Bằng bảo rằng “phải phiêu với đêm mới thu lại kết quả”.
Dulichgo
Chúng tôi theo chân nhóm thạc sĩ Bằng đi dọc một con suối lấp đầy cây dại ở cánh rừng pơmu. Chừng hai giờ đi ngược theo dòng suối, chúng tôi có 6 lần giáp mặt với rắn độc. Trong đó, nguy hiểm nhất là lần gặp con rắn cạp nong dài chừng 1,5m. Nếu không có sự quan sát có nghề của thạc sĩ Bằng thì có lẽ người nào đó trong nhóm đã bị con rắn này tấn công. Thạc sĩ Bằng chia sẻ, làm công việc này nếu không đủ đam mê rất dễ bỏ nghề vì những hiểm nguy từ rừng.

Rắn chỉ là một trong những nguy hiểm mà người làm khoa học đối mặt vào ban đêm trong rừng; còn nhiều loài dã thú khác đi ăn đêm có thể tấn công bất cứ lúc nào. “Trong rừng già không gì là không thể xảy ra. Mình phải thích nghi với môi trường. Khi đi phải quan sát kỹ và lắng nghe tiếng động. Rừng mà có âm thanh gì đó bất thường là phải cẩn trọng. Thường thì con vật không có ý tấn công mình, nhưng sẽ rất nguy hiểm khi chúng ta vô tình làm ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng” - thạc sĩ Bằng chia sẻ.

Với chuyên ngành nghiên cứu động vật, việc tiếp cận và có được một mẫu vật mang về của nhóm thạc sĩ Bằng là rất khó khăn. Ngay cả việc chụp ảnh cũng phải “mai phục” hàng giờ liền và gần như bất động. Trong chuyến đi này, thạc sĩ Bằng may mắn khi thu về một số loài ếch rất lạ chưa từng thấy ở những nơi khác. “Có thể chỉ ở những cánh rừng không bị tác động nhiều của con người và có hệ sinh thái trên cao mới có được loại ếch có màu sắc và thân hình như thế này” - thạc sĩ Bằng nói về những bức ảnh vừa chụp được.

Đêm nào cũng phải đến một giờ sáng nhóm thạc sĩ Bằng mới trở về lại điểm đóng quân, rồi lập tức lấy mẫu vật ra ngâm cồn bảo quản, trước khi mang về viện nghiên cứu. Anh em trong đoàn bảo, những người nghiên cứu chuyên ngành động vật như thạc sĩ Bằng “khắc nghiệt” hơn rất nhiều bởi để chứng minh sự đa dạng của rừng Việt Nam không chỉ có thực vật mà còn động vật. Hơn sáu năm “đầu quân” cho Viện Sinh thái học miền Nam thạc sĩ Bằng mang về rất nhiều mẫu vật; trong đó, qua nghiên cứu đã phát hiện hơn 10 loài động vật lạ chưa từng được biết đến trước đó. Và hy vọng trong số những mẫu vật nhóm nghiên cứu động vật mang về lần này từ cánh rừng pơmu của Tây Giang (chủ yếu là ếch nhái và các loài bò sát), sẽ có thêm vài loài sinh vật mới được công bố.

Trong mỗi chuyến khảo sát nghiên cứu của Viện Sinh thái học miền Nam, dù ở cánh rừng nào, luôn có một lực lượng hỗ trợ vô cùng quan trọng: người dẫn đường. Và trong các đợt nghiên cứu ở cánh rừng Tây Giang, nhóm luôn được chính quyền địa phương bố trí hai người dẫn đường đặc biệt, mà người dân bản địa gọi họ là “đứa con của thần rừng”.

Những tay máy “chuyên nghiệp”
Dulichgo
Trong hành trang của những nghiên cứu viên Viện Sinh thái học miền Nam mang theo mỗi chuyến đi rừng, ngoài máy móc, công cụ hỗ trợ cho công việc, còn có một “trợ thủ” đắc lực là máy ảnh. Những ống kính siêu zoom, tele, hay những ống kính hỗ trợ chụp tiểu tiết đều có đủ. Mỗi chuyên ngành phải mang theo một loại ống kính khác nhau để có được những hình ảnh tốt nhất phục vụ cho công việc. Những thành viên trong đoàn đều có thể kể vanh vách ống kính tiêu cự ngắn sẽ giúp cảnh rộng hơn, ống kính tiêu cự dài có thể giúp chụp cận cảnh những vật thể ở rất xa; khẩu độ, tốc độ của máy cũng được chỉnh một cách nhanh gọn để lấy được một bức ảnh vừa ý.

(Còn tiếp)

Theo dấu rừng xanh - Kỳ 1: Đo tuổi cho pơmu
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 2: Trở lại Tây Giang
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 3: Đêm giữa đại ngàn
Theo dấu rừng xanh - Kỳ cuối: Những đứa con của thần rừng

Nguồn:dulichtafi.blogspot.com

(Tiếp theo) - Như đã hẹn qua điện thoại, một sáng giữa tháng 5.2016, chúng tôi trùng phùng nhóm nghiên cứu của Viện Sinh thái học miền Nam tại Tây Giang. Đỉnh Zi’liêng (xã A Xan), nơi có vương quốc pơmu tiếp tục là điểm đến của chuyến đi.

Theo lời mời của lãnh đạo huyện Tây Giang, lần này nhóm nghiên cứu sẽ khảo sát sự đa dạng sinh học của khu rừng pơmu. Dù trước đó từng 3 lần khảo sát hệ sinh thái ở đây, nhưng như lời các nghiên cứu viên của Viện Sinh thái học miền Nam từng nói vào 3 năm trước, còn nhiều điều khá thú vị ở khu rừng này mà họ chưa khám phá hết.

Tiến vào rừng già

Đón đoàn, ông Bh’riu Liếc - Bí thư Huyện ủy Tây Giang tay bắt mặt mừng khi gặp lại những người từng giúp huyện đo tuổi cho rừng pơmu, để hôm nay khu rừng được công nhận là quần thể Cây di sản Việt Nam. Ông Liếc thông báo một tin vui là huyện vừa mở con đường đất vào thẳng vùng lõi của rừng, không phải đi bộ như trước nữa. Cả đoàn vui mừng ra mặt. Bởi những lần trước, đoàn phải lội rừng nhiều giờ mới đến được khu vực tập kết dụng cụ và cắm trại để ăn núi ngủ rừng nghiên cứu…

Chiếc xe u-oát chở đoàn từ trung tâm huyện tiến vào vương quốc pơmu, từng mảng rừng xanh bỏ lại phía sau. Ngồi trên xe, Nguyễn Hiếu Cường (23 tuổi, thực tập sinh tại Viện Sinh thái học miền Nam) trầm trồ: “Rừng ở đây đẹp quá!”. Rồi anh chàng đem rừng Tây Giang ra so sánh với những cánh rừng khác từng đặt chân đến trên cả nước. Nơi đây không chỉ có khu rừng pơmu mà còn có quần thể sinh học khá phong phú. Chính vì thế đoàn nghiên cứu quyết đi bằng được để khảo sát, tìm những loại thực vật, động vật chưa có tên trong khoa học.
Dulichgo
Đúng 12 giờ, chúng tôi đến ngôi làng nhà sàn nằm giữa vương quốc pơmu mà huyện Tây Giang vừa mới dựng. Lãnh đạo địa phương hy vọng nơi đây sẽ trở thành điểm đến thu hút khách du lịch, giúp người dân sống gắn với rừng, cũng là giải pháp để giữ rừng. Lấy máy ra đo tọa độ và độ cao, cả đoàn đang ở vị trí có độ cao hơn 1.350m so với mực nước biển. Với đoàn, đây là độ cao lý tưởng để nghiên cứu. Bởi ở độ cao này, hệ sinh thái rừng thường rất đa dạng. Ăn vội tô mì tôm, đoàn chuẩn bị dụng cụ để chiều lội vào rừng pơmu tiến hành công việc nghiên cứu, tìm loài thực vật, động vật mới.

Mọi việc chuẩn bị xong, thạc sĩ Nguyễn Quốc Đạt (38 tuổi) dẫn đầu nhóm nghiên cứu thực vật học rẽ theo một lối mòn nhỏ tiến vào vương quốc pơmu. Lối đi rộng chưa đầy nửa mét, lại phải leo dốc rất vất vả. Đang đi, gặp một thân cây pơmu đã mục ngã ven lối, cả nhóm ngồi nghỉ. Mọi người đang mải mê với những câu chuyện tiếu lâm để xua bớt mệt nhọc thì chợt nghe tiếng thét của Cường: “Có rắn”. Rồi chàng trai người miền Tây đứng phắt dậy, chỉ sau một động tác, đã thấy trên tay Cường con rắn lục núi. Mọi người trong đoàn có lẽ đã quen cảnh này, còn chúng tôi được một phen thót tim. “Đi rừng, sợ nhất là rắn độc. Vì vậy chúng tôi luôn cảnh giác, chú ý quan sát rất cẩn thận, kỹ càng” - Cường nói với một giọng của người đi rừng đầy kinh nghiệm.

Phát hiện loài thực vật mới

Đường càng trơn trợt khi cơn mưa chiều nặng hạt đổ xuống cánh rừng già. Từ những loài thực vật nhỏ sống ký sinh trên các loài cây khác đến loài cây thân to mấy người ôm không xuể, đều được các nghiên cứu viên quan sát khá kỹ lưỡng. Có nhiều loài cây đứng trơ dưới điểm vực nhô mình bung qua những loài cây khác, bắt buộc phải vạt cây dại, dây leo chằng chịt bước xuống. Nhưng rồi cả đoàn lại thất vọng khi đó là loài cây đã từng thấy ở nhiều cánh rừng khác, không có giá trị trong việc nghiên cứu.Dulichgo

Đoàn tiếp tục leo những con dốc gần như dựng đứng, chỗ bám vào cũng rất khó khăn vì lớp mùn dày. Chúng tôi đã nhiều lần đi rừng với lực lượng kiểm lâm, nhưng quả thật chưa khi nào thấy cực nhọc như đi cùng đoàn lần này. Thạc sĩ Đạt bảo rằng, theo dấu rừng xanh như mò kim đáy bể, bởi có khi đi cả ngày không có phát hiện gì mới, không gặp một loài thực vật nào ẩn chứa giá trị khoa học chưa từng công bố. Nhưng cũng có lúc đi mấy trăm mét vào rừng đã gặp ngay một loài thực vật chưa từng gặp trước đó… Bóng tối đổ nhanh. Đoàn quyết định trở về điểm tập kết.

Suốt ngày lội rừng, mồ hôi và cả máu đã đổ xuống nhưng nhóm nghiên cứu thực vật chưa phát hiện được gì. Một vài loài cây thân mềm dù mới lạ nhưng chưa đủ làm hài lòng những người ăn ngủ với rừng. Bất ngờ vào ngày thứ hai, “kỳ tích” đã xuất hiện, ngay tại một cây pơmu lớn có một cây đại thụ đổ nghiêng, nằm ở độ cao 1.200m, khi xem thì phát hiện là loài cây có hoa.

Mới đầu những người trong đoàn nghĩ đó là cây hoa trà bình thường. Nhưng khi xem xét kỹ từng chi tiết thì thấy loài hoa trà ở đây hoàn toàn khác những loài hoa trà từng nghiên cứu và công bố trước đó, với những đặc tính như: lá dẹt, hoa màu xanh, mặt dưới của cánh hoa bao phủ rất nhiều lông, lớp lông dày. “Những đặc tính chúng tôi ghi nhận cho thấy rất khác biệt với các loài hoa trà trước đây từng nghiên cứu, phát hiện. Đây là cơ sở ban đầu để tìm hiểu, ghi nhận về hình thái bên ngoài thực địa để đảm bảo thu thập đầy đủ dữ liệu và tiến hành công bố loài này vì nó chưa có tên khoa học” - thạc sĩ Đạt nói.

Người trẻ đam mê
Dulichgo
Các chuyến khảo sát rừng già của nhóm nghiên cứu thuộc Viện Sinh thái học miền Nam sẽ kém phần hấp dẫn nếu không có bóng dáng của những bạn trẻ, là nghiên cứu viên, thực tập sinh, sinh viên mới ra trường. Họ có cùng tình yêu dành cho rừng và muốn hiểu biết cụ thể từ rừng thay vì câu chuyện tẻ nhạt trên sách vở giảng đường. Và trong những ngày theo đoàn, chúng tôi khá ấn tượng với một anh chàng thực tập sinh da ngăm đen người miền Tây, có thân hình nhỏ thó nhưng rất siêng năng, nhanh nhạy. Đó là thực tập sinh Nguyễn Hiếu Cường (23 tuổi, quê huyện Lấp Vò, Đồng Tháp), vừa tốt nghiệp ngành Quản lý tài nguyên môi trường Trường Đại học Công nghiệp TP.Hồ Chí Minh.

Dù mới tốt nghiệp được vài tháng nhưng Cường đã có gần 40 chuyến đi thực tế vào những khu rừng già trên khắp cả nước. Thạc sĩ Nguyễn Quốc Đạt nhìn nhận, một khi đã vào rừng thì Cường bản lĩnh xử lý những sự cố khi gặp phải. Công việc chính của Cường là phụ giúp nghiên cứu viên thu hái các loài cây, phân loại, chụp hình và lưu giữ mẫu vật. Cường đã đi nhiều khu rừng già khắp cả nước. Có những chuyến đi dài ngày, có khi cả tháng trời thăm thẳm nhưng chàng trai trẻ ấy vẫn hăng say không biết mệt mỏi.

Cũng nhiệt huyết với rừng như Cường, Tô Văn Quang (27 tuổi, trú quận Tân Phú, TP.Hồ Chí Minh) là nghiên cứu viên của Viện Sinh thái học miền Nam đã được 3 năm. Văn Quang được mọi người trong viện gọi bằng biệt danh “Quang côn trùng” bởi chuyên ngành nghiên cứu côn trùng học. Từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường, Văn Quang đã theo các nghiên cứu viên của viện vào rừng phụ thu mẫu côn trùng. Những chuyến đi đó đã tạo cho Quang niềm đam mê mãnh liệt. Quang kể, khi biết con trai theo nghề này, ba mẹ không ủng hộ. Nhưng với tình yêu rừng mãnh liệt, Quang vẫn lao theo những khu rừng già, nơi chứa đựng nhiều sự kỳ bí của tạo hóa, nơi có nhiều loại côn trùng mà mình yêu thích và muốn tìm tòi, nghiên cứu.
(Còn tiếp)

Theo dấu rừng xanh - Kỳ 1: Đo tuổi cho pơmu
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 2: Trở lại Tây Giang
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 3: Đêm giữa đại ngàn
Theo dấu rừng xanh - Kỳ cuối: Những đứa con của thần rừng

Nguồn:dulichtafi.blogspot.com

(BQN) - Những nghiên cứu viên của Viện Sinh thái học miền Nam (thuộc Viện Hàn lâm khoa học công nghệ Việt Nam, Bộ Khoa học - công nghệ) hình như “có duyên” với cánh rừng pơmu ở huyện Tây Giang, Quảng Nam. Trong những năm qua họ đã nhiều lần lăn lộn trong cánh rừng nguyên sinh này để khảo sát sự đa dạng sinh học, tìm kiếm các loài thực vật, động vật mới, đo tuổi cây rừng, chứng minh vốn rừng ở Quảng Nam vẫn còn khá đa dạng và phong phú.

Trong thế giới kỳ bí của rừng già có bao nguy hiểm rình rập, nhưng với những người coi rừng là nhà, là cuộc sống của mình thì sức hút từ những nơi ấy cực lớn. Từ năm 2013 chúng tôi đã có dịp theo chân đoàn nghiên cứu của Viện Sinh thái học miền Nam đi đo tuổi cho khu rừng pơmu.

Chinh phục đỉnh Zi’liêng

Một buổi sáng tháng 8.2013, sau khi tập kết tại trung tâm huyện Tây Giang, chúng tôi và đoàn nghiên cứu bắt đầu chuyến hành trình lên khu rừng pơmu. Bí thư Huyện ủy Tây Giang - ông Bh’riu Liếc đích thân cầm lái chiếc xe chuyên dụng của huyện để đưa mọi người lên xã A Xan. Trên đường đi, ông Liếc nhắc lại: “Quần thể pơmu của huyện Tây Giang có diện tích hơn 300ha, khoảng 1.170 cây pơmu. Cái cần nhất của chúng tôi bây giờ là xác định được năm tuổi của các cây pơmu, xác định được đặc tính để có phương án bảo tồn hiệu quả”.
Dulichgo
Lúc này con đường vào vương quốc pơmu chưa có, nên từ trung tâm xã A Xan chúng tôi phải băng rừng, lội suối mà vào. Trước khi đi, mọi người trong đoàn kiểm tra lại vật dụng phục vụ công việc cũng như thực phẩm mang theo… Qua trưa, cả đoàn gùi ba lô, nước uống, gạo… leo dốc lên ngọn Zi’liêng cao chót vót. Có những con dốc dựng đứng mà khi trèo lên mới đoạn ngắn chúng tôi đã phải ngồi bệt xuống thở hổn hển; trong khi đó thành viên đoàn nghiên cứu vẫn từng bước vượt dốc…
Cơn mưa chiều chợt đến như trút nước xuống khu rừng. Nhiều người bị vắt búng lên chân, máu thấm đỏ cả tất giày. Những khóm nứa bị cơn mưa nặng hạt bạt đổ chắn ngang đường, mấy nhành gai nhỏ nhô ra tạo thành những cái bẫy, người đi không chú ý có thể bị gai cào rách da…

Sau hơn bốn giờ đồng hồ vượt rừng, leo dốc, chúng tôi đã đến được khu lán trại số 1 nằm trên đỉnh núi Zi’liêng, lọt thỏm dưới những tán pơ mu xanh ngắt ở độ cao hơn 1.300m so với mực nước biển. Khi được “mục sở thị” những thân cây pơ mu khổng lồ, tiến sĩ Lưu Hồng Trường - Phó Viện trưởng Viện Sinh thái học miền Nam đã phải thốt lên: “Thật tuyệt! Đúng là thiên nhiên đã tạo nên một khu rừng kỳ vĩ, đồ sộ với mật độ tập trung cây khá cao”.

Sau khi sắp xếp đồ đạc, mỗi người theo phần việc đã được phân công bắt tay vào thực hiện. Người đi kiếm củi, người lấy nước suối, kẻ đi hái măng rừng để làm thức ăn. Bữa cơm đạm bạc giữa núi rừng nhanh chóng được bày ra. Đêm xuống, cả đoàn tranh thủ ngủ lấy sức, dưới ánh trăng rằm vằng vặc xiên qua những tán cây pơmu cổ thụ; trong tiếng ve rừng râm ran cả một góc đại ngàn.
Dulichgo
Đo tuổi cho pơmu

Sáng sớm hôm sau, chuẩn bị đâu vào đấy, thành viên đoàn nghiên cứu bắt tay vào việc khoan lấy mẫu lõi cây. Kiểm lâm viên Hạt kiểm lâm Tây Giang - Alăng Nhú dẫn chúng tôi đến khu vực tập trung nhiều cây pơmu đường kính từ 1,5m trở lên để khoan lấy mẫu. Tiến sĩ Lê Cảnh Nam và thạc sĩ Nguyễn Trần Quốc Trung - thành viên đoàn nghiên cứu chọn khoan lấy lõi cây mang số hiệu 49, nằm ở độ cao 1.400m so với mực nước biển, có đường kính gốc hơn 1,5m, cao 35m. Hai người hì hục xoay từng vòng khoan đến tâm của cây.

Tiến sĩ Nam cho biết, một cây như vậy có thể lấy mẫu ở 3 - 4 vị trí khác nhau để có kết quả khách quan. Khoan xong, tiến sĩ Nam đút muỗng khoan vào để lấy mẫu lõi gỗ. Lấy lõi gỗ ra, nhìn thấy đường vân, bằng kinh nghiệm đo tuổi cho cây của mình, tiến sĩ Nam đoán cây này đã có tuổi hơn 500 năm.

Tiến sĩ Nam chia sẻ kinh nghiệm, vị trí khoan lấy mẫu lõi cây nằm ở khoảng dưới ngực của người khoan. Vì nếu cao hay thấp hơn sẽ khiến người khoan rất mệt. Khi khoan cây, đòi hỏi người khoan phải có kỹ năng, kinh nghiệm, cảm nhận được mức độ nặng hay nhẹ của từng vòng xoay. Không nên cố gắng quá mức khi cảm thấy vòng xoay cứng hơn bình thường, vì như vậy sẽ rất dễ dẫn đến gãy khoan. Nếu vòng khoan quá nhẹ thì dừng ngay, vì lúc đó có thể đã đến vị trí cây bị rỗng ruột”.

Nhóm nghiên cứu tiếp tục khoan lấy mẫu cây có số hiệu 245, đường kính hơn 1,7m, nằm giữa bụi nứa um tùm ở độ cao 1.320m so với mực nước biển. Phải dùng dao phát hết bụi nứa, đoàn mới tiếp cận được cây. Tiến sĩ Nam và thạc sĩ Trung bắt đầu khoan. Sau khi lấy được mẫu, thạc sĩ  Nam trầm trồ: “Lõi cây pơmu có màu vàng tươi và có mùi thơm dễ chịu. Lõi cây này rất đẹp vì số vòng năm trên lõi không đồng đều”.

Thạc sĩ Trung cho hay, các nhà nghiên cứu rất thích những vòng năm không đồng đều, khoảng cách giữa các vòng năm lúc dày, lúc thưa. Điều này phản ánh được sự biến động vòng năm của cây, sự tác động của môi trường khắc nghiệt bên ngoài đến sự sinh trưởng của cây qua mỗi năm mỗi khác. Đây là bằng chứng phản ánh sự biến động của thời tiết trong quá khứ. Theo anh Nam dự đoán bằng mắt thường, cây số 245 cũng đã hơn 500 năm tuổi. Nguyễn Thành Trung - nghiên cứu sinh Viện Sinh thái học miền Nam cẩn thận đưa từng mẫu lõi cây vào ống nhựa để cất giữ sau khi ghi ký hiệu rõ ràng.

Cứ thế đoàn đã khoan hàng trăm cây lớn nhỏ để lấy hàng trăm mẫu lõi cây. Theo tiến sĩ Lưu Hồng Trường, sau khi lấy những mẫu lõi cây pơmu, việc xác định vòng tăng trưởng của cây sẽ được tiến hành tại Trung tâm Nghiên cứu rừng nhiệt đới quốc tế tại Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà.
Dulichgo
Viện sẽ tiến hành xử lý mẫu vật và sử dụng kính hiển vi phóng đại lên 200 lần các vòng tăng trưởng. Bằng cách đếm số lượng vòng tăng trưởng, các nhà khoa học có thể xác định chính xác tuổi của từng cây. “Khảo sát thực tế cho thấy chất lượng của quần thể pơmu ở Tây Giang rất tốt, các cá thể đang được duy trì ở tình trạng sức khỏe tốt.

Có thể nhận định đây là một trong những quần thể pơmu đẹp nhất Việt Nam hiện nay. Ngoài ra khu rừng này còn lưu trữ tính đa dạng sinh học phong phú nhưng chưa được khám phá. Nó ẩn chứa nhiều giá trị đa dạng sinh học độc đáo, cần được nghiên cứu, bảo vệ và phát huy” - tiến sĩ Trường nói.

Kết quả nghiên cứu của đoàn Viện Sinh thái học miền Nam cũng là một trong những căn cứ để huyện Tây Giang đề nghị công nhận vương quốc pơmu là quần thể Cây di sản Việt Nam (sau đó đã được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam công nhận; huyện Tây Giang cũng đã tổ chức đón Bằng công nhận vào tháng 5.2016).

Cứ nghĩ cuộc đi từ 3 năm trước sẽ là lần duy nhất, không ngờ trong năm 2016 chúng tôi lại có dịp theo chân đoàn nghiên cứu Viện Sinh thái học miền Nam một lần nữa xâm nhập cánh rừng Tây Giang.
Dulichgo
Theo số liệu điều tra khảo sát mới nhất của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam, quần thể pơmu ở huyện Tây Giang phân bố trên diện tích 240ha với tổng số 1.366 cây. Trước đó, đối với 725 cây pơmu mà huyện Tây Giang đăng ký công nhận Cây di sản Việt Nam, bằng phương pháp khoan tăng trưởng trên thân, các nhà nghiên cứu của Viện Sinh thái học miền Nam xác định hầu hết có độ tuổi từ 250 năm, có cây đạt đến hơn 1.000 năm tuổi.
(Còn tiếp)

Theo dấu rừng xanh - Kỳ 1: Đo tuổi cho pơmu
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 2: Trở lại Tây Giang
Theo dấu rừng xanh - Kỳ 3: Đêm giữa đại ngàn
Theo dấu rừng xanh - Kỳ cuối: Những đứa con của thần rừng

Nguồn:dulichtafi.blogspot.com